Janaria, edariak eta erresistentzia antifaxista Anglon

Proposamena Zas Kultur-etik eta Vitoria-Gasteizko Anglo auzoan memoria eta antifaxismoa lantzeko nahitik abiatzen da. Horretarako, Rubén Castillejo Argote gonbidatu da (“Cocina de guerrilla” sukaldaria), aurrez ere Zasekin beste proposamen batzuetan aritutakoa. Lehen elkarrizketetan, Rubének familia-kontakizun bat ekartzen du: ingurukide ziren aitona-amonak Vasco-Navarro tren zaharraren (Trenico) geltoki zaharraren ondoan zegoen taberna xume bat aipatzen zuten, Las Pasiones izenekoa. Hari horri Zas Kulturrekin hurbileko beste lekukotasun batzuk gehitu zaizkio: oroitzapenek diote taberna hori pasabide segurua izan zela frankismoaren garaiko klandestinitatean.

Gordetzen dena ez dira ez argazkiak ez espedienteak, baizik eta ohitura gogoan daudenak: “bi tintako” koaderno bat (beltzez kontsumoak; gorriz barne-seinaleak), beti baxu zegoen irrati bat, “hobe ez hitz egitea” zenean apur bat igotzen zena, gortinaren atzeko erreserbatua, entrega txikiak eta lakredun botilak barran irekitzen ez zirenak. Gakoak etxekoak eta eraginkorrak ziren: “eskuz hobeto”, “platera ez errepikatzea” (aurpegia/ordua/mahaia ez errepikatzea), eta “ordua aldatzea” kontrola bazegoen. Guztia geltokiari atxikitako taberna baten eskalan: gutxi eta maiz.

Lurraldea ezaguna eta sinesgarria da: Anglo geltokirako sarbideetara ematen zuen zerrenda funtzionala, gaur egun Los Herrán eta Obispo Ballester kaleek zeharkatzen duten eremua. Oroitzapenek aipatzen duten bezeroeria —lantegietako langileak, kargadoreak, bidaiariak, auzokideak— dela eta, Las Pasiones zubi-lanetan aritu zen lan munduaren, auzoaren eta sare antifaxisten artean (erresistentzia-kutxak isunetarako, medikuetarako, bidaietarako; eskuz zirkulatzen ziren paperak; iparralderako kontaktuak helbide seguruak).

Jabeari buruz, kontakizunek bi geruza gordetzen dituzte: kanpora begira María García Pérez gisa aurkezten zen; konfiantzazko zirkuluetan Elvira izena zebilen. Argazkiak saihesten zituen eta ez zuen ondorengorik utzi. Inflekzio-puntua Trenico itxi zutenean iristen da (1967/12/31): ordutik aurrera, ahots hauen arabera, desagertu egiten da eta lokala zigilatuta geratzen da. Arrastoa lausotu egiten da konfiskazioen, lekualdatzeen eta frankismoaren isilarazpen bereizgarrien artean. Gelditzen dena memoria operatiboa da: metodologiak, esaldiak, kokaleku sinesgarriak.

Testuinguru honekin, Rubének proposatutako eta ostegun honetan, urriaren 2an, arratsaldeko zazpietan Zas Kultur-en abiatuko den ekintza Anglo auzoan zeharreko ibilbide kokatu gisa planteatzen da: janaria partekatuko da eta bertan bertan kontrastatuko da tabernaren kokaleku probablea, aldi berean bere funtzionamendu-moduak eta eguneroko erresistentzia antifaxistan izan zuen papera azalduz. Proiektuak, janaria abiapuntu hartuta, memoria, aitortza eta konpromisoa aktibatu nahi ditu; oraindik ere mehatxu global den faxismoaren aurrean erantzun kolektibo antolatua eskatzen duena.